Sasqu Hurmalı Yulaf Lapası

Sasqu, Mari’deki saray arşivlerinde anılan, kremamsı kıvamlı bir tahıl lapasıdır. Öğütülmüş emmer buğdayı ya da arpa kullanılarak; süt, yağ veya su ile çorba kıvamında pişirilirdi. Günlük sofralarda sade hâliyle tüketilirken, hurma özellikle seçkin sofralar ve ritüel vesilelerle eklenen bir tatlandırıcıydı. Şekerin bilinmediği bir dünyada hurma, Sasqu’ya hem tat hem de törensel değer kazandırırdı.

Malzemeler

• 2 su bardağı süt veya su

• ¾ su bardağı arpa unu (veya ince öğütülmüş emmer)

• Bir tutam tuz

• Hurma şurubu (isteğe bağlı)

• ¾ su bardağı doğranmış hurma

  
  

Yapılışı

yapay zeka tarafından üretilen sasqu yemeği görseli (1.1)

1. Süt (ya da su) tencerede ısıtılır.

2. Arpa unu yavaşça eklenir ve topaklanmaması için sürekli karıştırılır.

3. Karışım kaynamaya yakın kısık ateşe alınır; lapa kıvamı oluşana dek pişirilir.

4. Tuz eklenir. Ritüel veya özel sunum için doğranmış hurmalar ve istenirse hurma şurubu ilave edilir.

5. Kısa süre daha pişirilip sıcak servis edilir.

Antik dönemde Sasqu, hem besleyici bir günlük öğün hem de törensel bir sunu olarak değerlendirilmiştir.

Kısa Kaynak Notu

Bu anlatı ve tarif kurgusu, Mari saray kayıtları ve Mezopotamya mutfağına dair çivi yazılı tabletlerin modern yorumlarına dayanır. Ayrıntılı inceleme için:

• Jean Bottéro, La plus vieille cuisine du monde

• Yale Babylonian Collection / CDLI (tahıl lapaları ve hurma kullanımı)

1. Tanrılara Sunulan Bir "Ziyafet": Kispum Ritüeli

Sasqu sadece insanların yediği bir yemek değil, aynı zamanda Kispum adı verilen "ölülere yemek sunma" ritüellerinin de vazgeçilmez bir parçasıydı. Mari kraliyet ailesi, atalarının ruhlarını teskin etmek için bu kremamsı lapayı sunardı. İnanca göre, ölülerin ruhları bu yiyeceklerin "özüyle" beslenirdi.

2. Emmer Buğdayının Teknik Farkı

Metinde geçen Emmer buğdayı ($Triticum$ $dicoccum$), günümüz modern buğdayından farklı olarak "kaplıca" tipi bir buğdaydır. Tanesi kabuğundan zor ayrıldığı için antik dönemde buğdayın önce haşlanması veya ıslatılıp kurutulduktan sonra dövülmesi gerekirdi. Bu da Sasqu’ya bugünkü irmik lapasından çok daha dokulu ve çiğnenebilir bir yapı veriyordu.

3. Yağ Kullanımı: "Yağlı" Lapa (Sasqu İ.Nun)

Mari tabletlerinde Sasqu'nun farklı varyasyonları geçer. Bazı kayıtlarda "İ.NUN" (saf sadeyağ/ghee) ile hazırlandığı belirtilir. Özellikle Mezopotamya'nın kavurucu sıcağında hayvansal yağın dayanıklılığı ve verdiği enerji, bu lapayı sadece bir tatlı değil, yüksek kalorili bir askeri rasyon ya da işçi azığı haline getiriyordu.

4. Bira ile Bağlantısı

Antik Mezopotamya'da "ekmek" ve "bira" kardeştir. Bazı yorumlara göre Sasqu, bira yapım sürecindeki mayşeye (maltın suyla karışımı) çok yakındı. Hatta bazen fermantasyonu hafif başlamış tahılların kullanılmasıyla, lapa hafif ekşimsi ve probiyotik bir özellik kazanabiliyordu.

Bu yemek, Antik Mezopotamya medeniyetine, özellikle de bugünkü Suriye sınırları içerisinde Fırat Nehri kıyısında yer alan Mari Krallığı'na (MÖ 2900 - 1759) aittir.

Bu yemeğin ait olduğu medeniyetin temel özellikleri şunlardır:

• Siyasi Kimlik: Mari, hem Sümer hem de Akad kültürlerinin iç içe geçtiği, döneminin en stratejik ticaret ve diplomasi merkezlerinden biriydi.

• Arşiv Kaynakları: Paylaştığınız bilgiler, Mari'nin son kralı Zimri-Lim dönemine ait olan ve 20.000'den fazla çivi yazılı tablet içeren devasa saray arşivlerinden gelmektedir.

• Mutfak Kültürü: Mezopotamyalılar "lapa" (SAS) ve "ekmek" (Ninda) odaklı bir beslenme düzenine sahipti. Sasqu, özellikle Akkadca metinlerde sıkça geçen bir terimdir.

• Yıkılışı: Mari şehri ve bu tariflerin saklandığı büyük saray, MÖ 1759 civarında ünlü Babil kralı Hammurabi tarafından fethedilip yıkılmıştır. Şans eseri, yıkım sırasında çıkan yangın kil tabletleri pişirerek günümüze kadar korunmalarını sağlamıştır.

Kısacası Sasqu; Sümer, Akad ve Babil etkilerinin görüldüğü zengin bir Mezopotamya mirasıdır.