Taş Havanın Etrafında Kurulan Bir Dünya: Moretum’un Köylü Sofrası

Moretum, Antik Roma döneminde özellikle kırsal kesimde tüketilen, sarımsak, otlar ve peynirle hazırlanan bir ezmedir. Aynı adı taşıyan Moretum şiiri, bu yemeğin hazırlanışını betimleyen en eski gastronomi metinlerinden biridir.

Antik Roma mutfağını anlamak için saraylara değil, köylü kulübelerine bakmak gerekir. Moretum adlı kısa şiirde karşımıza çıkan Symilus, bunun en güçlü örneklerinden biridir. Bu Mretum Şiiri, bir yemeğin tarifinden önce, o yemeği mümkün kılan yaşam düzenini anlatır. Moretum burada yalnızca yenilen bir şey değil; emeğin, yoksulluğun ve doğayla kurulan ilişkinin ürünüdür.

Symilus’un kulübesinde gösterişli hiçbir şey yoktur. Ocağın üzerinde et tütsülemek için asılmış bir çerçeve bulunmaz, tuzla kürlenmiş domuz pastırmaları da eksiktir. Buna karşılık, ortasından süpürge otu ipiyle geçirilmiş bir peynir ile birlikte bağlanmış eski bir dereotu demeti kulübenin içinde asılıdır. Şiirin diliyle söylersek, kahramanımız kendine böylece “başka bir zenginlik” yaratır. Bu zenginlik, parayla değil; saklama, kurutma ve değerlendirme bilgisiyle oluşmuştur.

Kulübeye bitişik küçük bir bahçe vardır. Seyrek söğüt ağaçlarıyla, ince kamışlar ve çok yıllık sazlarla çevrili bu alan dardır ama çeşitlidir. Fakir bir adamın ihtiyaç duyacağı her şey bu bahçede yetişir. Öyle ki, bazen varlıklı kişiler bile bu köylüden ot, yeşillik ya da tohum ister. Symilus bahçeciliği masraflı bir iş olarak değil, dikkat ve süreklilik isteyen bir uğraş olarak bilir. Yağmurun ya da bayramın tarladaki işi durdurduğu günlerde bile eli boş kalmaz; bahçe her zaman ona bir meşguliyet sunar. Bitkilerin nasıl yerleştirileceğini, tohumların toprağa nasıl gizlice emanet edileceğini ve çevredeki akarsuların nasıl yönlendirileceğini iyi bilir.

İşte moretum, bu ortamda doğar. Asılı peynir, kurumuş dereotu ve bahçeden toplanan taze otlar, birazdan taş havanda birleşerek köylünün ekmeğine eşlik edecek güçlü bir karışıma dönüşecektir.

Moretum Şiiri ve Latince Metin (Appendix Vergiliana)

Latince Metin + Türkçe Çeviri

Latince

Allia nunc aliud, coriandrum, rutaque premuntur,caeruleaeque olus herbae, salis insuper additgrana, et sicca manu condita miscet ope.

Türkçe

Şimdi sarımsak, ardından kişniş ve ruta otu ezilir; yeşilimsi renkli sebze otları da katılır, üstüne tuz taneleri ekler ve kuru eliyle, düzenlenmiş olanları emekle karıştırır.

Latince

Caseus adicitur, pecoris de lacte coactus,quem molli ferro primum diffundit in artus.

Birebir Türkçe

Peynir eklenir, sürünün sütünden pıhtılaştırılmış olan,onu önce yumuşak demirle (bıçakla)parçalara ayırır.

Latince

Haec ubi contrivit, miscet simul, atque olei guttassuperfundit, paulumque saporis aceti.

Birebir Türkçe

Bunları ezip parçaladıktan sonra, hepsini bir araya karıştırır ve üstüne zeytinyağı damlaları döker, tadı için de biraz sirke.

Antik Roma Köylü Usulü Moretum Tarifi

Bu tarif, lüks Roma mutfağının değil; Symilus gibi bir köylünün sabah sofrasının ürünüdür.

Malzemeler:

Yapay zeka tarafından, yapılmış Moretum göseli (1.1).

• 100 g sert koyun ya da keçi peyniri

• 2–3 diş sarımsak

• Bir avuç dereotu, kişniş ya da bahçeden bulunan karışık yeşil otlar

• 2–3 yemek kaşığı zeytinyağı

• Bir tutam tuz

• İsteğe bağlı birkaç damla sirke

  
  

Hazırlanışı:

Sarımsakları taş havanda tuzla birlikte iyice eziyorum.

Ardından yeşil otları ekleyip lifleri tamamen parçalanana kadar dövmeye devam ediyorum.

Peyniri ufalayarak karışıma katıyor, zeytinyağını azar azar ekleyerek macun kıvamına gelene kadar eziyorum.

Antik tat dengesine yaklaşmak için son aşamada birkaç damla sirke ekliyorum.

Moretum, taze pişmiş ekmekle birlikte yenir. Keskin kokulu, yoğun aromalı bu karışım; Roma köylüsünün sabahına güç, emeğine eşlik eder.