YAKIN DÖNEM ANADOLU MEDENİYETİ DOĞU ROMA

🏛️ Doğu Roma: İmparatorluk Sofralarının Sessiz Lezzeti

Roma’nın ihtişamından doğan bir uygarlık vardı: Doğu Roma İmparatorluğu. Doğu’nun baharat kokularını, Batı’nın sofra zarafetini ve Anadolu’nun bereketli topraklarını bir araya getiren bu imparatorluk, yüzyıllar boyunca sadece siyaseti değil, yemek kültürünü de yeniden şekillendirdi.

İstanbul (Konstantinopolis) saraylarından Anadolu köylerine kadar yayılan bu mutfak, hem lüks hem de halkın günlük yaşamına dokunan bir denge kurdu. Doğu Roma sofraları, sadece yemek yenen değil, dua edilen, paylaşmanın kutsandığı yerlerdi.

🍷 Tarih ve Sofranın Buluştuğu Yer: Anadolu

Doğu Roma mutfağı, Roma mirasının devamıydı ama Anadolu toprağıyla yeniden biçim aldı. Ege’nin zeytinleri, Kapadokya’nın tahılları, Karadeniz’in balıkları, Doğu’nun baharatları bu mutfağı şekillendirdi. İmparatorluğun kalbi Anadolu olduğu için, burada pişen yemekler kısa sürede Konstantinopolis’in saray mutfağına taşınırdı.

Zamanla Doğu Roma mutfağı, Anadolu yemek geleneğinin temellerinden birini oluşturdu. Bugün hâlâ sofralarımızda olan birçok tarifin kökü, Doğu Roma kazanlarında kaynamıştır: yoğurtlu soslar, zeytinyağlı sebzeler, bal ve baharatla tatlandırılmış etler…

🍲 Doğu Roma Sofrası ve Günlük Yaşam

Doğu Roma halkı genellikle günde iki öğün yemek yerdi:

• Sabahın erken saatlerinde hafif bir kahvaltı (ekmek, zeytin, peynir, kuru meyve)

• Akşamüstü ise ana öğün, genellikle sebze, tahıl, balık ve ekmekten oluşurdu.

Zenginler sofralarında altın yaldızlı tabaklar, halk ise pişmiş toprak kaplar kullanırdı. İçecek olarak şarap en yaygın olanıydı, fakat bal karışımıyla tatlandırılmış “mulsum” da çok sevilirdi.

Yemekten önce dua edilir, sofrada sessizlik ve saygı esastı. Doğu Roma mutfağı sadece lezzetin değil, inancın da bir yansımasıydı.

🫓 Doğu Roma Mutfağından Gerçek Yemekler

1️⃣ Tzytzia (Eski Yoğurtlu Sos)

Günümüz “cacık” ya da “tzatziki”sinin atasıdır. Yoğurt, ezilmiş sarımsak, zeytinyağı ve nane karıştırılır; bazen içerisine salatalık yerine dereotu veya kişniş eklenirdi. Doğu Romalılar yoğurdu yalnızca ferahlatıcı bir yiyecek değil, şifa kaynağı olarak da görürdü.

➡️ Bu tarifin Anadolu mutfağına katkısı: yoğurtlu soğuk mezeler ve ayran kültürü Doğu Roma dönemiyle Anadolu’da kökleşti.

2️⃣ Oinogaron (Şaraplı Balık Sosu)

Roma’nın “garum”undan evrilen bu sos, Doğu Roma’da daha zarif hale getirildi. Şarap, balık özü, defne yaprağı, karabiber ve karanfil ile hazırlanırdı. Balık yemeklerinde veya kızartmalarda kullanılırdı.

➡️ Bu tarifin Anadolu’ya etkisi: ekşi-baharatlı soslarla balık pişirme geleneği özellikle Karadeniz ve Ege’de Doğu Roma etkisini taşır.

3️⃣ Melitounta (Ballı Hamur Tatlısı)

Un, süt, yumurta karışımından yapılan hamur, kızartılır ve bal, tarçın, susam karışımıyla tatlandırılırdı. Bugünkü lokma veya ballı pişi tariflerinin atasıdır.

➡️ Bu tatlı, “tatlının kutsal sayıldığı” Doğu Roma sofralarının vazgeçilmeziydi. Ziyafetlerde ve dini günlerde mutlaka ikram edilirdi.

4️⃣ Laganon (İlk Makarna Türü)

Doğu Roma döneminde un ve suyla yoğrulan ince hamurlar, kat kat serilip kesilerek etli ya da sebzeli soslarla servis edilirdi. Bugünkü lazanya ve erişte kültürünün doğrudan öncüsüdür.

➡️ Anadolu’da bugün hâlâ yapılan erişte geleneği, Doğu Roma köy mutfağının devamıdır.

5️⃣ Bakthyri (Etli Yahni)

Kuzu eti, soğan, bal, sirke, karabiber ve tarçınla pişirilirdi. Tatlı ve ekşi tadı bir araya getiren bu tarif, Doğu Roma’nın Doğu etkisini yansıtır.

➡️ Bu tarifin Anadolu’daki yankısı: Osmanlı mutfağındaki meyveli yahni ve bal-sirke karışımıyla et pişirme geleneği Doğu Roma’dan mirastır.

🏺 Doğu Roma’nın Anadolu Mirası

Doğu Roma mutfağı Anadolu’ya üç büyük miras bıraktı:

1. Yoğurtlu ve zeytinyağlı yemek kültürü

2. Bal, sirke ve baharatın dengeli kullanımı

3. Hamur işlerinde incelik ve katmanlı tarif anlayışı

Bu mutfak sayesinde Anadolu sofraları hem Akdeniz’in hafifliğini hem de Doğu’nun sıcak baharatlarını aynı tabakta buluşturdu. Bugün “Türk mutfağı” dediğimiz birçok temel, aslında Doğu Roma dönemi Anadolu mutfağının devamıdır.

🌿 Son Söz

Doğu Roma sofraları yalnızca yemek değil, bir medeniyetin hikayesiydi. Balın tatlılığıyla, sirkenin keskinliğiyle, yoğurdun yumuşaklığıyla hayatın dengesini anlatırdı.

“Doğu Roma mutfağı, Roma’nın zarafetini ve Anadolu’nun kalbini aynı sofrada buluşturdu.”